Strategische Nucleus binnen Mercosur

01.01.1999 Auteur: Sven Kallen & Gerald Baal
BraziliŽ's zuidelijkste staat Rio Grande do Sul (RGS) telt bijna 10 mln inwoners. Nederland past er qua oppervlakte ruim vijf keer in. De hoofdstad Porto Alegre (1½ mln inwoners) is een belangrijke havenstad, andere steden zijn Santa Maria, Caxias do Sul, Novo Hamburgo, Pelotas, Bento Goncalves en Urugaiana. De staat beschikt over 2 internationale en 9 nationale luchthavens, waarvan Salgado Filho (hoofdstad) ťťn van de modernste van het land is en ruim 2 miljoen passagiers per jaar verwerkt. Het GDP per capita is ongeveer gelijk aan dat van Chili (per capita US$ 4.637 in 1997) en 30% boven het landelijk gemiddelde. Het totale GDP vertegenwoordigt afhankelijk van de bron tussen de 6 en 8% van het landelijke GDP.

Sinds de Portugese kolonisatie, heeft RGS een belangrijke strategische positie in het zuiden van het continent vervuld. Niet alleen vanuit politiek oogpunt (de Portugezen hielden zo een goed overzicht over de regio) maar vooral ook als leverancier van voedsel en andere goederen voor de rest van het land. In eerste instantie bloeide met name de veeteeltsector, later kwamen daar industrie en nijverheid bij. De staat RGS kan grofweg opgesplitst worden in twee delen, het westelijke deel wordt gekenmerkt door landbouw en veeteelt, het noord/oostelijk gedeelte door industrie. Laatstgenoemde kan weer onderverdeeld worden in de volgende industriŽle regio's (zie tabel):

IndustriŽle regio's in Rio Grande do Sul
Groot Porto Alegre: metaalmechanica, schoeisel, chemicaliŽn, textiel, informatica/ electriciteit en communicatie
Caxias do Sul:idem
Santa Cruz do Sul:tabak, voeding, kleding, textiel, leder/schoeisel
Gramado:toerisme, leder/schoeisel, textiel
IlujŪ:agricultuur, voeding
Passo Fundo:idem
Pelotas:kunstmest, voeding, textiel, kleding

Recente ontwikkelingen positief
De economie van Rio Grande do Sul floreert momenteel behoorlijk. De staat is een traditionele exporteur, en draagt ongeveer 11% bij aan alle Braziliaanse export. De belangrijkste exportproducten zijn schoenen, soja, tabak, vlees, leder- en chemische producten. De staat is ook BraziliŽ's belangrijkste producent van rijst, tabak en wijn. De industrie is erg gediversificeerd, wat de economie van de staat uitgebalanceerd maakt en niet erg afhankelijk van een klein aantal sectoren. In de laatste vijftien jaar komt de groei in de industrie steeds boven het Braziliaanse gemiddelde uit. Tussen 1990 en 1994, groeide het GDP van de staat gemiddeld 3,25%, afgezet tegen een 2,28% voor het gehele land.
Echter, Rio Grande do Sul werd hard getroffen door het stabiliseringsprogramma 'Plano Real' dat in juli 1994 geïnitieerd werd door de toenmalige minister van FinanciŽn en huidige President Cardoso. Dit plan had als hoofddoel het tegengaan van de torenhoge inflatie. In het daaropvolgende jaar heeft de economie van de staat een terugslag gehad door het inzakken van de prijzen van agrarische producten, hoge rentetarieven en een overgewaardeerde munt. Belangrijke sectoren voor de staat zoals leder en schoeisel, ingeblikt fruit en groenten, vlees, en agrarische apparatuur, tezamen met het lokale MKB, hebben te kampen gehad met grote kapitaalverliezen enerzijds en stijgende bankschulden anderzijds. Bovendien was er ook nog sprake van een toename in werkelijke lonen, die veel groter was dan de groei in productiviteit. Het werkloosheidscijfer in de industrie steeg zelfs tot 14% eind 1995.

In 1996 vond economisch herstel plaats, hoofdzakelijk veroorzaakt door: de aanpassing van de werkelijke lonen aan de tendens van productiviteit van rond de 4,5% per jaar; een stabiel en licht stijgende vraag van consumentengoederen, dat een gevolg was van een betere inkomensdistributie (van de val van de inflatie als gevolg van het Plano Real hebben m.n. de lagere inkomensgroepen kunnen profiteren); een groei van de export van in het bijzonder soja producten en schoeisel als gevolg van de stijgende internationale prijzen en de trend van de wereldeconomie in zijn geheel.
Als gevolg van dit herstelproces kwam de groei van het GDP van Rio Grande do Sul in 1997 (4,65%) voor het eerst sinds Plano Real weer boven het landelijk gemiddelde (3,64%) uit. Niet alleen was er in het afgelopen jaar sprake van de hoogste groei van industriŽle activiteit van alle Braziliaanse staten, het werkloosheidscijfer van Groot-Porto Alegre was ook het laagste van alle regio's.

Gesitueerd tussen S„o Paulo en Buenos Aires -en grenzend aan Uruguay en ArgentiniŽ- bezet Rio Grande do Sul een strategische positie in de Mercosur (Mercado Comķn del Sur), door de Brazilianen Mercosul genaamd. De Mercosur heeft een erg hoog groeipotentieel, onder andere in de sectoren infrastructuur, duurzame en consumentengoederen. Door de eigenschappen en locatie biedt de staat aantrekkelijke logistieke voorwaarden.

Rio Grande do Sul bevindt zich in het centrum van een regio waar 60% van de Latijns-Amerikaanse economie is gevestigd met toegang tot 200 miljoen consumenten. De centrale ligging ten opzichte van Montevideo, Buenos Aires en Santiago de Chile is ideaal voor het ontvangen en distribueren van binnenkomende producten, maar ook voor de verscheping van productie-output naar de regionale en globale markten; Zich terdege bewust van het potentieel van haar staat heeft de regering van RGS een duidelijk beleid uitgestippeld. Als speerpunten gelden a) het investeren in belangrijke gebieden als educatie en volksgezondheid, b) herstel van de investeringen in infrastructuur door het direct betrekken van de private sector, resulterend in het meest vooraanstaande programma van concessies en privatiseringen, en c) een actief beleid om investeringen aan te trekken met fiscale incentives en andere instrumenten.

Vooruitzichten voor 2000
De overvloed aan regen aan het einde van 1997, veroorzaakt door 'El NiŮo' heeft niet in het voordeel gewerkt van de agrarische sector van RGS. De schade is tot dusver beperkt gebleven en het lijkt erop dat 1998 een goed jaar voor de staat zal worden, ook in deze sector. Voor de economie van de staat in zijn geheel wordt verwacht dat de verhoogde industriŽle productiviteit de eventuele moeilijkheden in de agrarische sector zal opvangen. Dit zal niet alleen moeten gebeuren door toenemende binnenlandse omzetten, maar zeker ook door groeiende export.

De verwachting is dat het GDP van Rio Grande do Sul US$ 90 mrd zal zijn in 2001. Het aandeel in het geheel van BraziliŽ zal in dit geval stijgen naar meer dan 8%. Deze vooruitzichten zijn goed gefundeerd. Allereerst zijn de voorspellingen van de productie in de agricultuur in zijn geheel niet slecht. Verder wordt verwacht dat, ondanks de huidige problemen, de hogere reŽle inkomens voor een grote groep consumenten zullen zorgen voor een hogere bestedingen in duurzame consumentengoederen. Verder is het toekomstscenario dat de staat te bieden heeft voor buitenlandse investeringen meer dan interessant. Er is allereerst een goed investeringsklimaat met vele op maat gesneden fiscale en financiŽle incentives voor buitenlandse investeringen. Verder wordt door de regionale overheid voortdurend geïnvesteerd in het opleidingsniveau, dat reeds het beste van BraziliŽ is. Het traditionele 'exportkarakter' van de staat, met een gediversificeerde economie waar reeds vele multinationale ondernemingen aanwezig zijn, zal een groei van de export zeker niet in de weg staan. Hierbij dient de 'gateway' positie binnen de Mercosur opgeteld te worden die danig in belang toeneemt en uiteindelijk vanuit Rio Grande do Sul toegang zal geven tot omstreeks 230 mln consumenten.

Het bovenstaande heeft reeds zeer concrete vormen aangenomen door de investeringen van meer dan US$ 2 mrd door Ford, GM en Navistar. Deze investeringen behelzen een zeer uitgebreid spin-off effect. De directe leveranciers van deze fabrieken hebben op hun beurt ook weer leveranciers nodig. De gehele infrastructuur die, in vergelijking met de andere staten van BraziliŽ reeds goed is, zal uitgebreid en verbeterd worden. Er zal een groeiende werkgelegenheid ontstaan en een toenemende vraag naar diensten waardoor de totale bestedingen zeker zullen stijgen. Als laatste zeker niet te verwaarlozen factor zijn er nog de belastinginkomsten die gegenereerd zullen worden door het lokaal produceren van voorheen geïmporteerde voertuigen en onderdelen van de 'grote drie'. Hierdoor kunnen vele investeringen van de staat in onderwijs, incentives en infrastructuur gefinancierd worden.