Latijns-Amerika: Kansen voor het Nederlandse Bedrijfsleven

01.01.1999 Auteur: Sven Kallen & Gerald Baal

In de voorgaande hoofdstukken [van het boekje] is uitvoerig stil gestaan bij de historische ontwikkeling en economische structuren van de Latijns-Amerikaanse landen. Ondanks de economische achterstand ten opzichte van de geÔndustrialiseerde landen is in de meeste landen aan het begin van de jaren '90 een duidelijk pad van structurele ontwikkeling ingezet. De marktkansen die deze ontwikkeling voor het Nederlandse bedrijfsleven schept worden ten onrechte vaak als 'la eterna promesa' -de eeuwige belofte- aangeduid. Ondanks de steeds terugkerende problemen die vrijwel alle opkomende markten van tijd tot tijd in hun greep houden, is volgens veel commentatoren de vooruitgang in Latijns-Amerika onomkeerbaar. De sterke opkomst van een middenklasse met koopkracht, modernisering door alle industriŽle sectoren heen en grote investeringen in lange-termijn infrastructuur-, telecom- en energieprojecten door buitenlandse bedrijven laten dit duidelijk zien. De recente missies van bedrijfsleven en overheid (o.a.. van Minister-President Kok) naar Latijns-Amerika geven aan dat er vertrouwen bestaat in de ingeslagen weg van structurele economische en politieke ontwikkeling.

Dat het ontwikkelingsproces zijn ups en downs zal blijven houden is tevens een van de realiteiten van het continent. Met de juiste mentaliteit en durf echter kan het Nederlandse bedrijfsleven op veel grotere schaal dan voorheen mee-investeren in de vooruitgang om daar op termijn de vruchten van te plukken. Dit laatste hoofdstuk zal op een zo concreet mogelijke wijze een aantal belangrijke kansen in diverse sectoren belichten. Achtereenvolgens komen de onderwerpen consumentenproducten en detailhandel, infrastructuur, (agro)productie, duurzame productiemiddelen en professionele dienstverlening aan bod.

Vanwege de grote verschillen tussen landen en regio's binnen landen bestaat het gevaar in algemeenheden te vervallen. Er kan gezegd worden dat vele kansen zich voordoen in de verscheidene regio's. Om aan dit probleem enigszins tegemoet te komen, wordt na elke algemene marktbeschrijving een referentie gemaakt naar concrete kansen in de Braziliaanse staat Rio Grande do Sul. Er is gekozen voor de meest zuidelijke staat van BraziliŽ, omdat de ontwikkelingen in deze strategisch gelegen regio een bijzonder interessant scala van marktkansen laten zien en als startpunt kan dienen voor de benadering van omliggende markten. Klik op RIO GRANDE DO SUL: Strategische Nucleus binnen Mercosur waar allereerst deze interessante regio aan de lezer wordt voorgesteld. Hieronder volgt de opsomming van de eerder genoemde onderwerpen, telkens aangevuld met een analyse wat de marktkansen voor Rio Grande do Sul in concreto betekenen.

Latijns-Amerika: Kansen voor consumentenproducten en detailhandel

In eerdere hoofdstukken is reeds dieper ingegaan op de veranderingen in koopgedrag van de gemiddelde Latijns-Amerikaan. Door de sterk gedaalde inflatie heeft een grote groep van voorheen 'armen' toegang gekregen tot de middenklasse. Het gewekte vertrouwen van stabielere reŽle inkomens ťn toegang tot consumentenkrediet heeft in de meeste landen een ware koopkrachtopleving doen ontstaan. De groei in de verkopen voor consumentengoederen is uiteraard niet voorbijgegaan aan de belangstelling van buitenlandse retailketens en producenten. In alliantievorm of door overname hebben mondiale spelers zich in veel landen al in een aantrekkelijke positie gemanoeuvreerd. De aankoop van Grupo Velox/Disco in ArgentiniŽ door Ahold is een bekend voorbeeld. Via deze deelname is tegelijk een aanzienlijk belang opgebouwd in de van origine Chileense keten Santa Isabel met supermarkten in Chili, Peru, Bolivia en Ecuador. Ondanks de huidige onzekere economische omstandigheden, geeft de in oktober 1998 aangekondigde miljarden-acquisitie van de Franse PromodŤs groep in ArgentiniŽ aan dat men veel vertrouwen heeft in de fundamentals en toekomstige groeimogelijkheden van het continent. Aangezien de concentratiegraad in zowel de food als non-food detailhandel nog relatief erg laag is, valt de aankomende jaren in diverse landen een aanzienlijke consolidatie te verwachten.

Eťn van de gevolgen van de buitenlandse belangstelling is een snelle modernisering van bestaande ketens en een professionalisering van de sector op onder andere marketing- en logistiek gebied. In Santiago de Chili treft men bijvoorbeeld bijzonder professionele supermarkten aan (Jumbo) als ook moderne winkelcentra (Jockey Plaza). De warenhuisketen Falabella haalt een groot gedeelte van haar winst uit de creditcard- en financieringsactiviteiten die zij via een uitgekiend marketingsysteem aan de man brengt. In BraziliŽ is het al heel gewoon om te internetten in de grote boekenwinkelketen Saraiva. De in 1997 geopende Makro in MedellŪn, Colombia, valt op door haar omvang en moderne inrichting. Tevens worden in alle grote Latijns-Amerikaanse steden moderne winkelcentra en -lokaties uit de grond gestampt, vaak gekoppeld met food-plaza's, bioscopen en andere vormen van entertainment, om te kunnen voldoen aan de toegenomen behoefte van consumenten om op comfortabele wijze te kunnen winkelen.

Dat de veranderingen snel gaan is ook te merken aan de opkomst van franchiseketens. Traditioneel gelieerd aan de fast-food sector, zijn ze nu van ArgentiniŽ tot Mexico ook actief in de verkoop van mode, diensten, CDs en horloges. Het belang van dit verkoopkanaal is sterk vergroot in de laatste jaren, mede onder impuls van Amerikaanse ketens. Toch laten ook lokale ketens zich niet onbetuigd. Zo expandeert de Chileense fast-food keten Lomiton agressief in omliggende landen met lokale producten en verkoopt de Argentijnse lingerie en modeketen Caro Cuore met succes in andere Zuid-Amerikaanse landen en de Verenigde Staten.

Rio Grande do Sul: Detailhandel
De sector voor detailhandel is sterk in beweging. Verwacht wordt dat de 3 hypermarkten van Porto Alegre gezelschap zullen krijgen van 4 nieuwe. Ook in de supermarktsector valt groei te verwachten. In deze sector zijn zowel internationale spelers zoals Carrefour (Frankrijk), Grupo Sonae (Portugal), C&A en Makro, als nationale bedrijven vertegenwoordigd (bijvoorbeeld Renner en Zaffari). Verder is reeds aangevangen met de bouw van Shopping Crystal dat de grootste mall van Zuid-Amerika zal worden.

Marktkansen
Door de koopkrachttoename is er vraag ontstaan naar een ruimer aanbod aan producten en verkoopkanalen. Verder zal de bouw van Shopping Chrystal ruimte bieden voor uiteenlopende soorten detailhandelconcepten, met nadruk op hoge kwaliteitsgoederen in de prijsklasse van de hogere middenklasse. Door de uitbreidingsplannen van de hyper- en supermarkten ontstaan tevens kansen voor producenten van consumentenproducten en toeleveranciers voor de winkels zelf, zoals kassa's, weegschalen, ovens, billboards, etcetera. De marktkansen gelden in zijn algemeenheid niet alleen voor buitenlandse bedrijven en ondernemers, maar worden zeker ook opgemerkt door voormalig hoge functionarissen uit het lokale bedrijfsleven of overheidsinstanties die met een goede financiŽle basis maar al te graag het ondernemerschap beproeven. Een succesvolle Nederlandse franchiseketen is voor deze personen de ideale manier om ondernemer te worden en voor de keten uitstekend om tegen een gering risico voet aan de grond te krijgen en snel uit te breiden.

Drank en voeding

Sinds het begin van de jaren '90 is een consolidatieproces binnen de voedingssector ingezet. Waren het voorheen met name familiebedrijfjes die op regionale schaal produceerden, recent ontstonden langzaam grotere spelers die hun schaal konden gebruiken voor grotere investeringen in distributie, marketing en productontwikkeling. Hoewel de grote food-multinationals al decennialang op het continent met succes zaken deden, werd door de algehele koopkrachttoename het doen van overnames interessanter. Nestlť breidt op deze wijze snel uit in bijvoorbeeld Venezuela en Colombia. Unilever nam in '97 BraziliŽ's grootste ijsmaker Kibon over als ook de nummer 2 van ArgentiniŽ, Monthelado. Parmalat heeft via overnames in korte tijd een sterk positie binnen zuivel opgebouwd. Opmerkelijk is dat van origine latino-multinationals op het gebied van voeding en drank zich niet onbetuigd laten. Het Argentijnse Arcor is marktleider op het gebied van snoepwaren in vrijwel alle landen van Latijns-Amerika en exporteert haar producten naar diverse andere continenten. De Mexicaanse megabakker Bimbo distribueert haar broodproducten met veel succes in Centraal-Amerika, ArgentiniŽ, Chili en Venezuela als ook de Verenigde Staten. De Mexicaanse brouwer Grupo Modelo, is zeer trots op het feit dat haar bier Corona over de hele wereld populariteit geniet en zelfs Heineken in de Verenigde Staten van de eerste plaats van importbieren heeft verdrongen.

Rio Grande do Sul: Drank en voeding

Dit is de grootste 'aandeelhouder' als het gaat om de verkopen van de verwerkende industrie in de staat, met een percentage van 25%. De ingrediŽnten voor de levensmiddelen worden rechtstreeks aangevoerd door de uitgebreide agrarische sector, waarmee nauw samengewerkt wordt. Er wordt jaarlijks US$ 2,5 mrd omgezet door 4.600 bedrijven die werkgelegenheid bieden aan 80.000 mensen. Steeds meer bedrijven richten zich op de gehele regio, waaronder marktleider Coca-Cola die stevig investeert om de Mercosur te kunnen bedienen.

Marktkansen
In de sector voor levensmiddelen zijn er met name kansen voor kant- en klare maaltijden, daar de middenklasse met een hoger besteedbaar inkomen sterk groeit maar wel minder tijd besteedt aan bijvoorbeeld koken. Verder is er voor gespecialiseerde buitenlandse producten een grote markt om dezelfde reden van koopkrachttoename. Er valt hierbij te denken aan hoge kwaliteit voedingsmiddelen en delicatessen. Tevens bestaan kansen voor lokale productie van allerlei zuivelproducten. Vanwege de verlaagde importtarieven en verhoogde kwaliteitseisen van de huidige Braziliaanse consumenten en consumenten van omliggende exportmarkten, ontstaan mogelijkheden voor toeleveranciers van bijzondere grondstoffen, voedingsverwerkingsmachines, verpakkingsmaterialen en -machines, en voor adviseurs op het gebied van distributie, marketing en automatisering.

Latijns-Amerika: Kansen voor Infrastructuur (nat en hard)

Een van de grote knelpunten voor economische vooruitgang is de slechte staat van de algehele infrastructuur in Latijns-Amerika. Wie bij Nederlandse files klaagt, hoeft slechts in S„o Paulo een potentiŽle klant aan de andere kant van de stad te moeten bezoeken om te ervaren dat het in ons land nog wel meevalt. Door het enorm hoge tempo van verstedelijking in het verleden en het gebrek aan financiŽn hebben vrijwel alle steden op het continent te maken met gebrek aan goede rond- en doorvoerwegen. Door de sterk gestegen intra-regionale handel (tussen 1991-1997 is sprake van een vervijfvoudiging) is ook distributie tussen steden en regio's een steeds belangrijker issue. De slechte staat of soms zelfs ontbreken van (snel)wegen zorgt voor hoge transportkosten en vaak extreem lange aflevertijden.

Daar komt nog eens bij dat het vervoer over water slecht ontwikkeld is. Zo worden bijvoorbeeld in Salvador (noordoost-BraziliŽ) geproduceerde auto-onderdelen per truck vervoert naar fabrieken in S„o Paulo, een reis van bijna 2.000 kilometer. Gebruik maken van cabotage -het vervoer tussen twee havens in ťťn land- is hier niet mogelijk omdat het in zo'n geringe mate ontwikkeld is dat de kosten niet tegen de baten opwegen. Omdat goederentransport over de rails ook in vrijwel geen enkel land is ontwikkeld, slibt het toch al beperkte wegennetwerk door deze groei snel dicht met alle negatieve economische gevolgen van dien. Teneinde de vervoersproblemen structureel aan te pakken worden door de (lokale) overheden in samenwerking met diverse financieringsinstanties als de Inter American Development Bank en Wereldbank regelmatig grote investeringsprojecten aanbesteed. Enkele voorbeelden: ArgentiniŽ is van plan het totale net van 1000 km snelweg uit te breiden tot 10.000 km binnen 5 jaar. Het land ontwikkelt tevens in samenwerking met Chili een tunnel of overgang door de Andes om de goederenstromen efficiŽnter te laten verlopen. Vanuit BraziliŽ worden er ook plannen ontwikkeld om via de havens in Noord-Chili betere verbindingen met 'het westen' te krijgen. Colombia en Ecuador werken aan een verbetering van hun toegangswegen om zo de handel tussen beide landen te promoten. Met de ravage van orkaan Mitch vers in het geheugen, zullen in heel Midden-Amerika enorme bouwprojecten ontstaan om de Pan-American Highway en andere infrastructuur weer op peil te brengen.

Naast deze projecten worden ook grote investeringen gepleegd op het gebied van energievoorziening. De bouw van electriciteitscentrales, aanleggen van aardgasdistributienetwerken, pijpleidingen etc. is voor veel regeringen prioriteit bij het moderniseren van de economie. Op het gebied van infrastructuur ontstaan dus niet alleen marktkansen voor weg- en bruggenbouwers, maar ook voor leveranciers van (grote) dieselmotoren, meet- en regelapparatuur, switchboards, en allerlei andere toelevering voor energievoorzieningsprojecten.

In Zuid-Amerika is de havenstructuur maar in beperkte mate gerationaliseerd. De havens verschillen sterk in operationele efficiency en het achterlandtransport is niet echt transparant. Daarom worden er nog veel havens aangelopen, die ieder een specifiek, traditioneel gegroeid achterland bedienen. De reders hebben zich tot voor kort niet sterk gemanifesteerd op de Zuid-Amerikaanse markt, mede door de vrij strakke regulering. Zo is in BraziliŽ cabotage voorbehouden aan nationale reders. Er ontstaat een vrij groot efficiencyverschil tussen de oude havens die te kampen hebben met sterke vakbonden en veel excess labour en nieuwe opkomende havens en geprivatiseerde havens, zoals mogelijk Tubarao en Rio Grande in BraziliŽ en de geprivatiseerde terminals bij Buenos Aires. In Chili wordt de traditionele haven ValparaŪso -de belangrijkste haven aan de westkant van het continent- langzaam overvleugeld door een nieuwe haven 100 km zuidelijker, waar bijvoorbeeld Maersk zijn aanlopen concentreert. Een gevolg van de modernisering in de havensector is dat er diverse marktkansen ontstaan voor bedrijven actief in de 'natte' infrastructuur. Bijvoorbeeld op het gebied van baggerprojecten worden regelmatig grote aanbestedingen gedaan. HAM Dredging & Marine Contractors is in ArgentiniŽ o.a. succesvol in een meerjarenproject bij BahŪa Blanca. Andere Nederlandse baggeraars zijn actief in BraziliŽ, Chili en Venezuela. In dit laatste land bestaan nog veel kansen bij projecten in de Orinoco rivier, de nieuwe haven in de golf van Venezuela en de bijna geprivatiseerde haven La Guaria bij Caracas.

Rio Grande do Sul: Infrastructuur

RS is 2 internationale en 9 nationale luchthavens rijk, waarvan de grootste (Salgado Filho - Porto Alegre) 2 miljoen passagiers per jaar telt. De 7.500 m2 terminal voor vracht heeft een importcapaciteit van 900 ton per maand. Er is een netwerk aan wegen van 155.000 km, waarvan 10.000 km geasfalteerd is. Op deze wijze staan de industriŽle regio's, hoofdstad, havens en luchthavens met elkaar in verbinding. Het spoorwegenbedrijf met een totale lengte van 3.300 km rails is reeds geprivatiseerd en heeft als belangrijkste doelstelling een verbinding aan te leggen tussen Porto Alegre en de haven van Rio Grande. Deze 12 km lange haven is de enige aan zee gelegen haven van de staat en heeft de op ťťn na drukste container-terminal van BraziliŽ. Rond de 11 mln ton goederen worden hier per jaar geladen. Twee van de drie electriciteitsdistributiecentra zijn in proces van privatisering. Men heeft zich als doel gesteld om vanaf 1999 zelfvoorzienend te zijn op energiegebied.

Marktkansen
Als belangrijke spin-off van de investeringen door General Motors en Ford zullen met name in de infrastructuur vele verbeteringen gaan plaatsvinden. Het uitbreidingsproject voor een nieuwe luchthaventerminal om 3 miljoen passagiers per jaar te kunnen verwerken, is reeds vergeven. Ook is men begonnen met het uitvoeren van uitbreidingen van het wegennet, ter waarde van R$ 1,5 mrd. De 300 meter lange Terminal voor Containers (Tecon) in de haven van Rio Grande is inmiddels onder private besturing en zal tegen het einde van deze eeuw naar verwachting verdubbeld zijn in oppervlakte. Verder is er een R$ 1 mrd project (Prů-GuaŪba) in gang gezet, om het rivierennet en de daaraan gerelateerde milieucondities te herstellen. Ook de grote investeringen in de electriciteitscentrales duiden op een enorme groei en modernisering van de infrastructurele sector, die aan vele Nederlandse investeerders, leveranciers en consultants kansen bieden.

Latijns-Amerika: Kansen duurzame productiemiddelen en agro-industrie

Toen de meeste landen aan het einde van de jaren '80 langzaam uit hun langdurige periode van recessie en hyperinflatie kropen, verkeerden veel lokale industrieŽn in deplorabele staat. Terwijl voorheen importsubstitutie als de sleutel werd gezien voor economische groei werd het motto nu 'open grenzen' en 'exportpromotie'. Door vrijwel de gehele economie heen gaf dit een impuls tot vernieuwing. Wilde men succesvol producten exporteren was allťťn goedkope arbeid niet genoeg. Het langzaam gegroeide besef dat alleen continue kwaliteitsverbetering van productieproces en eindproduct tot succes kan leiden heeft geresulteerd in een enorme instroom van westerse technologie en kennis. Met name machinerieŽn zijn benodigd die een toegevoegde waarde kunnen bieden aan het eindproduct, waarbij efficiency en kwaliteit een grote rol spelen. Zo is het verkrijgen van wereldwijde ISO-normen een absoluut speerpunt geworden voor bedrijven. Waren het een aantal jaren geleden vooral Amerikaanse en Duitse bedrijven die zaken op dit gebied deden, hebben ook nu Spaanse, Nederlandse en Italiaanse ondernemingen deze vraag ontdekt. Omdat vele Latijns-Amerikaanse fabrikanten van machines niet kunnen voldoen aan de kwantiteit, en nog minder aan de kwaliteit van de vraag, ontstaan kansen voor zowel export vanuit Nederland als directe samenwerkingsverbanden met en investeringen in lokale machineproducenten. Allereerst wordt met een beschrijving gegeven van kansen in de agro-productie sector.

Rio Grande do Sul: Agro-productie

Rio Grande do Sul is van oudsher erg sterk op agrarisch gebied. Als de voeding-, wol- en lederindustrie worden meegerekend, is 50% van de totale industriŽle output gerelateerd aan agrarische activiteiten. Van alle graan komt 25% uit dit deel van het land. Rijst (45% van nationale productie), soja (23%) en graan (16%) zijn toonaangevend, maar ook het verbouwen van fruit zoals appels, kiwi's, en druiven maken van de staat een leider in productiehoeveelheden. Een groot deel van de werkgelegenheid van de regio wordt dan ook hier gegenereerd. RGS houdt de vierde grootste kudde in BraziliŽ, met 15 mln stuks. Met 10 mln schapen is de regio marktleider van het land. Hier is niet alleen de kwantiteit, maar zeker ook de kwaliteit van de veeteelt waarin de regio zich onderscheidt van de overige. Zo zijn de voornaamste boerderijen voor rasverbetering hier gevestigd. De staat is verder erg sterk in het fokken van varkens en pluimvee. Het is met name het opzetten van het geÔntegreerde productiesysteem van fokkers en industrie dat deze sector een enorme groei heeft gegeven, waardoor er maar liefst 124 mln stuks pluimvee rondlopen.

Marktkansen:
Meer en meer wordt geÔnvesteerd in modernisering en schaalvergroting van agrarische bedrijven. Het varieert van investeringen in oogstmechanisatie tot het ontwikkelen van nieuwe zaden en veevoeder. Men is hard bezig de op marktvraag-gerichte agricultuur te blijven ontwikkelen, wat een heleboel mogelijkheden biedt voor zowel materiaal- en machineleveranciers als voor technische adviseurs. Dit geldt zeker ook voor de producten die veel geŽxporteerd worden zoals pluimvee die, om aan de standaarden van de internationale vraag te kunnen voldoen, uitgebreide investeringen behoeven in bijvoorbeeld moderne slachtmachines, verpakkingsinstallaties en productveranderingen.

Voor leveranciers van high-tech producten dienen zich tevens vele marktmogelijkheden aan. Deze zijn te vinden in eindproducten die 'slimmer' moeten worden door middel van embedded technology in bijvoorbeeld liften, kassa's, medische apparatuur, communicatiemiddelen, enzovoorts. Verder zullen door de verhoogde kwaliteitsnormen, zoals ISO, en de uitgebreide investeringen in infrastructuur zorgen voor vernieuwde processen waarbij vele high-tech middelen benodigd zullen zijn. Een goed voorbeeld van vernieuwing is te vinden in de toelevering van de auto-industrie. In de afgelopen 10 jaar is de productie van personenwagens, bussen en trucks stormachtig gegroeid in Mexico, ArgentiniŽ en met name BraziliŽ. Alleen al in dit land is voor de periode 1998-2002 een bedrag van ruim $ 20 mrd toegezegd voor investeringen in autoproductiecapaciteit. Het trickle-down effect van deze investeringen naar omringende toeleveranciers is uiteraard van groot belang voor lokale werkgelegenheid, maar vereist wel een sterk proces van technologische vernieuwing.

Rio Grande do Sul: Automobielindustrie

Meer dan 50% procent van alle tractoren in het land worden in Rio Grande do Sul gefabriceerd en 40% van de carrosserieŽn voor bussen (Marco Polo, grootste producent van autobussen in Zuid-Amerika) en vrachtwagens. Met name vanwege de centrale ligging van de regio en de gunstige investeringsvoorwaarden hebben de grootste autoproducenten ter wereld, te weten Ford en General Motors, besloten te investeren in de staat. Tezamen met hun directe leveranciers zoals Pirelli en Good Year, betreft het een investering van meer dan US$ 2 mrd voor de komende jaren. Dit voorbeeld wordt gevolgd door Navistar, 's werelds grootste vrachtwagenproducent.

Marktkansen
De directe marktkansen in deze sector zijn overduidelijk. Zowel voor directe leveranciers van automobielonderdelen, als voor de leveranciers van deze fabrikanten ontstaan er enorme kansen. Producten en diensten van hoogwaardige kwaliteit die gerelateerd zijn aan de sector voor auto's, bussen, tractoren en vrachtwagens kunnen zich aandienen.

Latijns-Amerika: Kansen voor professionele dienstverlening

Vanwege het vaak gebrekkige staatsonderwijs zijn grote delen van de bevolking niet in staat na hun middelbare school door te studeren. Aangezien men wel inziet dat aanvullende scholing en training van essentieel belang is om een goede kans op de arbeidsmarkt te maken, bestaat een grote vraag naar dit soort diensten. Men kan hier denken aan computer- talen- en technische trainingen. Daarnaast begint de markt voor het uitzendwezen zich langzaam te ontwikkelen, aangezien beleidsmakers er langzaam van overtuigd raken dat flexibilisering van de arbeidsmarkt belangrijk is bij het oplossen van het werkloosheidsprobleem en interne trainingen tot kwaliteitsverbetering van werknemers leiden. Door de groei in economische activiteiten ontstaan uiteraard ook kansen voor aanvullende diensten als entertainment, hotelwezen, (milieu)advisering enzovoorts. Een speciale vermelding verdient de telecomsector. Vanwege de aankopen door o.a. het Spaanse Telefonica en Amerikaanse operators bij recente privatiseringen in o.a. BraziliŽ, ArgentiniŽ en Peru, worden enorme investeringen in vaste en mobiele netwerken gepleegd. Afgezien van de hardware, platforms, schakelkasten, zendmasten e.d., ontstaan er tevens veel marktkansen voor allerlei soorten applicaties, software en gerelateerde diensten.

Rio Grande do Sul: Diensten

In deze sector is voor Nederlandse bedrijven een groot aantal marktmogelijkheden te vinden, zoals:

 

  • hotelwezen: ruimte voor grote internationale hotels van bekende ketens;
  • opleidingen: groot gebrek aan opleidingsinstituten met gedegen cursussen op het gebied van technische installatie en onderhoud, talen, en administratieve werkzaamheden;
  • uitzendwerk: vrijwel nog geen gespecialiseerde bedrijfstak op dit gebied aanwezig;
  • automatisering/software: advisering;
  • vrije tijdsbesteding/entertainment: geen direct gebrek aan cinema's en bars/restaurants, maar zeker kansen voor amusementsparken en dergelijke;
  • transport en express diensten: interessant vanwege centrale ligging in Mercosur;
  • advisering op het gebied van milieu en logistiek: idem; schoonmaakdiensten, autowasserettes: nog weinig gespecialiseerde bedrijven op dit gebied;
  • telecom-installaties en -applicaties: vanwege Mercosur en de toekomstige rol als centraal distributiegebied wordt reeds geÔnvesteerd in call-centers, telemarketingdiensten, etc., maar vanwege de verwachte vraag naar moderne applicaties staat men hier slechts aan het begin.

In conclusie kan gesteld worden dat in Latijns-Amerika door alle sectoren heen diverse marktkansen te identificeren zijn. Deze nemen in iedere regio en land een eigen vorm aan. Vanwege de soms enigszins volatiele omstandigheden, onbekendheid en diversiteit, is het uiteraard van belang gedegen onderzoek te (laten) doen als voorbereiding. Ook taal- en cultuurverschillen zijn noodzakelijk te onderkennen, maar minstens zo belangrijk dienen Nederlandse bedrijven een lange termijn visie aan te hangen. Latijnse bedrijven zijn met name op zoek naar partners die niet alleen willen profiteren van hun lokale kennis en distributiekanalen maar zelf ook toegevoegde waarde kunnen leveren in de vorm van kennis en technologie.

Rio Grande do Sul met hoofdstad Porto Alegre zijn in dit laatste hoofdstuk uitvoerig belicht. De belangstelling voor de economische mogelijkheden van deze staat zijn dan ook niet aan het Nederlandse bedrijfsleven voorbij gegaan, getuige bijvoorbeeld de recente missie van de stad Rotterdam (met in haar kielzog diverse bedrijven uit de haven en gelieerde sectoren) en de medische missie georganiseerd door Faron (FME-CWM). Het gegeven dat de meest recente missie van Minister-President Kok, staatssecretaris Ybema en ruim 35 Nederlandse bedrijven eind november '98 naar BraziliŽ, ArgentiniŽ en Chili enorm veel goodwill heeft gekweekt bij Latijnse bedrijven, geeft aan dat 2000 een uitstekend moment vormt voor de Nederlandse exportmanagers om de marktkansen tot succesvolle partnerships om te smeden en mee te investeren in de toekomst van dit interessante continent.

Noot auteurs: In maart 2002 wordt een nieuwe missie naar BraziliŽ georganiseerd, onder leiding van Staatssecretaris Gerrit Ybema. Sectoren waarop wordt gefocused: energie, agro-industrie en infrastructuur.

Voor meer informatie over dit artikel of onze exportondersteuning naar BraziliŽ kunt u contact opnemen met Gerald Baal (Tel: 010 - 478 07 60 of per e-mail).