BraziliŽ: groei duurzame energie

04.11.2003 Auteur: Tekst: Peter Juijn

De elektriciteitsproductie in BraziliŽ is grotendeels gebaseerd op hydro-elektriciteit: ruim 85% van de opgewekte stroom is afkomstig van waterkracht-centrales. Dat maakt de elektriciteitsvoorziening kwetsbaar. Bij het uitblijven van regen neemt de productiecapaciteit sterk af en kunnen er elektriciteits-tekorten ontstaan. Dat was onder andere het geval in 2001, toen er sprake was van een energiecrisis met geregeld onderbrekingen van de stroomtoevoer. Een ander probleem waarmee de Braziliaanse elektriciteits-sector kampt, is het gebrekkige distributienetwerk. Door onvoldoende transmissiecapaciteit is het bijvoorbeeld niet mogelijk om elektriciteit die in een bepaalde regio ?over? is, naar andere regio?s te transporteren. Het belangrijkste probleem is echter dat de investeringen in productiecapaciteit zijn achtergebleven bij de groei van de elektriciteitsvraag.

Kuststreken
Door de energiecrisis in 2001 is de overheid inmiddels doordrongen van het belang om de productiecapaciteit uit te breiden en te diversifiŽren. Daarbij is ook aandacht voor alternatieve energiebronnen zoals windenergie. Deze duurzame-energievorm speelt nu nog een marginale rol. Zo bedroeg begin 2002 het totaal geÔnstalleerde vermogen aan windenergie slechts 21 MegaWatt (MW). Ter vergelijking: in Nederland was dat toen al 495 MW. De mogelijkheden voor windenergie zijn echter aanzienlijk. Vooral de kuststreken in het noordoosten van BraziliŽ zijn zeer geschikt. Denk aan de staten CearŠ, Pernambuco en Rio Grande do Norte. Daar komen relatief constante winden voor met een gemiddelde snelheid van meer dan zeven meter per seconde. Het geschatte potentieel aan windenergie in het noordoosten bedraagt ongeveer 30.000 MW.


Zonnewarmte
Een andere vorm van duurzame energie die in de belangstelling staat, is zonne-energie. Het gaat daarbij zowel om thermische toepassingen - het benutten van zonnewarmte voor het verwarmen van water of lucht ? als om fotovoltaÔsche toepassingen gericht op het opwekken van elektriciteit. In BraziliŽ wordt zonne-energie tot nu toe slechts op beperkte schaal toegepast. Vooral voor thermische toepassingen is het potentieel echter groot. Water wordt bijvoorbeeld tot nu toe vooral elektrisch verwarmd. Door over te schakelen op verwarming met zonne-energie - wat gezien de vele zonne-uren in BraziliŽ uitstekend mogelijk is - is een forse reductie van het elektriciteitsgebruik mogelijk. Zonne-energie is daarnaast geschikt voor het drogen van landbouwproducten en voor koeling met zogeheten absorptiewarmtepompen.
Met fotovoltaÔsche zonne-energie is in BraziliŽ nog weinig ervaring opgedaan. Gerealiseerde projecten zijn vaak kleinschalig en hebben veelal nog een experimenteel karakter. Voor deze relatief dure vorm van duurzame energie zijn er echter goede mogelijkheden. Met name voor de elektrificatie van afgelegen en dunbevolkte gebieden is fotovoltaÔsche zonne-energie geschikt ťn economisch haalbaar.
   
Stimuleringsprogramma's duurzame toepassingen
Om de toepassing van duurzame energie te bevorderen, heeft de Braziliaanse overheid verschillende programma?s in het leven geroepen. Het programma Proinfra is bijvoorbeeld erop gericht om voor het einde van 2006 duurzame-energieprojecten te realiseren met een totaal vermogen van 3.300 MW. Het gaat daarbij om projecten op het gebied van windenergie, biomassa en kleine waterkrachtcentrales. Het staatselektricteitsbedrijf Eletrobras geeft voor al deze installaties een afnamegarantie voor een periode van minimaal vijftien jaar en gaat de elektriciteit doorverkopen aan andere elektriciteitsbedrijven. Deze afnemers zijn bij wet verplicht om binnen twintig jaar te zorgen dat minimaal 10% van de elektriciteit die zij verkopen, afkomstig is van duurzame-energiebronnen. Windenergie staat inmiddels in de belangstelling van grote projectontwikkelaars. Zij hebben een fors aantal projecten aangemeld, vooral in de staten CearŠ en Rio Grande do Norte, met een totaal vermogen van circa 3.800 MW. Met de realisatie wachten ze nog, totdat duidelijk is hoe de overheid investeringen gaat subsidiŽren en welke tarieven er voor duurzaam opgewekte elektriciteit komen.
 
 

Technologiekansen
Volgens Transfer Latin Business Consultancy, dat in samenwerking met de economische afdeling van de Nederlandse ambassade in Brasilia de Braziliaanse markt voor wind- en zonne-energie in kaart heeft gebracht, bieden de plannen voor de verschillende duurzame-energieprojecten mogelijkheden voor Nederlandse bedrijven. Op het gebied van windenergie zijn er vooral kansen voor partijen die technologie en specifieke onderdelen kunnen leveren aan projectontwikkelaars. Opties zijn onder andere het aangaan van een joint venture met een Braziliaans staalbedrijf voor het bouwen van masten, het leveren van wieken en/of wiekentechnologie, de levering van meetapparatuur of het verstrekken van durfkapitaal. Voor zonne-energieprojecten geldt eigenlijk hetzelfde. Ook op dat gebied is behoefte aan (bewezen) technologie en financiering. Daarnaast zijn er mogelijkheden om onderdelen te leveren voor met name fotovoltaÔsche zonne-energiesystemen zoals zonnepanelen, accu?s en omvormers. Om succesvol op de Braziliaanse markt te kunnen opereren is levering alleen overigens niet voldoende. Zorgdragen voor een goede installatie en service tijdens de gebruiksfase zijn noodzakelijk.

Stroomvoorziening
Voor de stimulering van zonne-energie zijn er ook diverse programma?s. Het programma Prodeem bijvoorbeeld richt zich op de elektrificatie van afgelegen gebieden. Als onderdeel van dit programma zijn al 3.000 zonne-energiesystemen geÔnstalleerd voor de stroomvoorziening van scholen, medische posten en woningen, evenals 2.500 waterpompen die werken op zonne-energie en bijna 400 systemen voor stadsverlichting. Voor de komende jaren stelt Prodeem zich als doel om aan 100.000 geÔsoleerde gemeenschappen elektriciteit te leveren. Daarvoor is ongeveer 35 MW aan zonne-installaties nodig. Het programma Luz no campo is gericht op het realiseren van elektrische verlichting op het Braziliaanse platteland. Tot nu hebben vooral leveranciers van dieselgeneratoren van het programma geprofiteerd en partijen die werken aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Ingewijden verwachten echter dat de kansen voor zonne-energie de komende tijd zullen toenemen. Om de toepassing van thermische zonne-energiesystemen te stimuleren, heeft de overheid een extra belasting ingevoerd op elektrische boilers.

Aanbeveling
Het consultancybureau adviseert bedrijven die op de Braziliaanse markt willen gaan opereren, om samen te werken met lokale distributeurs. Zij kennen de afnamekanalen, aanbestedingsprocedures en de belangrijkste marktpartijen. Een andere aanbeveling is om snel te handelen: de huidige belangstelling voor duurzame energie is namelijk niet los te zien van de energiecrisis van 2001. Het bureau verwacht dat er vooral belangstelling zal zijn voor innovatieve producten met een realistische prijs en een lange technische levensduur en voor bewezen technologie. Verder gaat het ervan uit dat samenwerking met Braziliaanse partners de meeste kans van slagen heeft als de Nederlandse partij daadwerkelijk bereid is om hierin geld en tijd te investeren.

Het marktrapport 'De Braziliaanse markt voor wind- en zonne-energie' dat onder meer een uitgebreide lijst met interessante websites, vakbeurzen, adressen en Nederlandse contactpersonen bevat, is te bestellen via de EVD-site: www.evd.nl/Marktrapporten. Prijs: ? 50.

Voor nadere informatie: EVD, Suzanne Bouman
telefoon: (070) 778 87 33 e-mail: bouman@evd.nl

Voor meer informatie over marktkansen voor uw bedrijf in de duurzame energiesector van BraziliŽ kunt u mailen. U kunt tevens bellen met Gerald Baal via 010-478 07 60.